KOINONIA LIVE! #7 – Biddag voor gewas, arbeid en visserij – 8 maart 2017

This entry is part 8 of 73 in the series BROADCAST

Deze aflevering is geheel gewijd aan de preek van de Biddag voor gewas, arbeid en visserij.

De tekst voor deze avonddienst kwam uit Mattheus 20:1-16. De verkondiging ging over het falen van onze samenleving. Als de Heere ons niet door Zijn genade bewaart, zal onze afgoderij (Nationalisme, de Economie, het Populisme) grote schade blijven aanrichten. Maar Gods Geest houdt nog tegen, wat anders absoluut verderf zou brengen. Dat is de reden dat we een biddag hebben: omdat het slecht gaat, niet omdat we reden hebben om tevreden te zijn.

Goed om daaraan te denken als volgende week gekozen moet worden.

Joods en Christelijk pacifisme: conclusies

Twee conclusies wil ik trekken uit de reeks van artikelen die de laatste twee weken op deze blog zijn verschenen.

1. Jezus groeit op in een joodse context waarin de Maccabese oorlog tot de levende herinnering behoort. (Het is een oorlog die gevoerd werd in de dagen van Jezus’ grootvader.)

In het eerste eeuwse jodendom spreekt hij over het herstel van de status van Israel in een context die beheerst wordt door Herodianen en Sadduceeën die hooguit spreken over het behoud van de godsdienst en de privileges van de priesterlijke kaste in een wereld die door de Romeinse staat wordt gedomineerd. Dat maakt hem aantrekkelijk voor de Zeloten. Maar vervolgens staat Jezus uitdrukkelijk in de traditie van Jeremia en het oorspronkelijke joodse pacifisme waarin men niet met geweld het lijden mag vermijden, omdat het lijden van het volk, van de getrouwe Knecht van Jesaja 53, de sleutel is tot Gods herstel van de mensheid tot zijn oorspronkelijke toestand.

Anders dan bij de Farizeeën en anders ook dan de rabbijnse traditie heerst bij Jezus een volstrekt pacifisme (liefde tot de vijand) dat niet wordt aangepast om redenen van een compromis met de realiteit.

Binnen het rabbijnse jodendom zouden Jezus’ leringen niet misstaan, maar ze zouden ook worden tegengesproken door elementen uit de Rabbijnse traditie die gaan lijken op de theorie van de gerechtvaardigde oorlog in het Christendom. (Die door Augustinus en Luther is ontwikkeld.)

Wat later het normatieve jodendom en Christendom werd, is in de eerste eeuw begonnen als een pacifistische sekte (Farizeen en joodse Christenen) en pas in samenhang met de Christelijke fusie van kerk en staat zijn beide opgeschoven in de richting van een theorie van de gerechtvaardigde oorlog.)

2. De Menniste beweging, de wederdopers en Hutterieten en Amish en Quakers, kortom de traditie van de Vredeskerken, hebben evenals het rabbijnse jodendom zich sterk op het pacifistische standpunt gesteld, maar zijn ten dele ook voor de verleiding bezweken om de theorie van de gerechtvaardigde oorlog geheel of gedeeltelijk te omhelzen.

Neutraler gezegd: de Menniste beweging is daar evenmin als het jodendom unaniem in geweest. Blijkbaar maakt het sociologisch groot verschil, of je jezelf als minderheid beschouwt – zoals het rabbijnse jodendom in de diaspora en de kerk in de eerste vier eeuwen of de Mennisten in de 16e eeuw – of dat je je identificeert met de meerderheid zoals in de RK-kerk, de oosters-orthodoxe kerk, of de protestantse volkskerk van Zwingli, Luther en Calvijn.

Conclusie:

Een jood en dat zelfde geldt dan ook voor een Christen, is oorspronkelijk pacifistisch omdat hij tot een minderheid behoort in elk land waar hij woont en daar alleen de opdracht heeft om de shaloom te zoeken van de stad waar hij of zij geplaatst is. (Jer. 29:7)

Pacifisme in Jodendom en Christendom

De Rabbijnse traditie heeft zeker de invloed ondergaan van manieren van denken die in het Christendom over oorlog en vrede werden ontwikkeld. Augustinus, die geboren werd toen de Christelijke wereld al een feit was, toen de fusie van staat en kerk al precies 5 jaar een realiteit was geworden, moet aannemen dat Christenen als burgers van het Romeinse rijk een verplichting hebben tegenover de staat en de samenleving om die met geweld te verdedigen, en dat het geweld tegenover anderen als een daad van naastenliefde kan worden verdedigd.

Het is wel interessant dat Rabban Simon b. Gamaliel (een Rabban is een Babylonische wetsgeleerde die verder af stond van de geweldsexplosies in Israel tijdens de beide opstanden) aan de hierboven geciteerde tekst over de doodsstrafen van het Sanhedrin nog toevoegt:

"Daarmee zouden zij het aantal bloedvergieters in Israel hebben laten toenemen. (Vermoedelijk omdat de angst voor de sanctie mensen nog tegenhoudt. " Mishna Makkot 1:10.

In het jodendom kent men een zeer spaarzaam geformuleerd beginsel van een leer van "gerechtvaardigd geweld". Het is een ethische regel, dat men de achtervolger mag doden zonder angst voor straf.

De regel is gebaseerd op het Bijbelse vers: je zult niet toekijken als het bloed van je naaste wordt vergoten. Om een leven te redden is het toelaatbaar dat men met geweld ingrijpt, ook als dat – onbedoeld, dat wel – tot de dood van de achtervolger leidt. Een van de toepassingen daarvan is in het geval van abortus: als het ongeboren kind het leven van de moeder bedreigt is abortus toegestaan.

Pacifisme en pacificisme

In 2005 werd onder de titel van de theorie van de rechtvaardige vrede een synthese van deze drie benaderingen voorgesteld. Men wil voorbij deze drie tradities vooral verwijzen naar het bijbelse karakter van de vrede als shaloom, waarin vrede en gerechtigheid samengaan.

Continue reading “Pacifisme en pacificisme”

Waarom de Bush doctrine onrechtmatig is

Het charter van de Verenigde Naties heft een paar opmerkelijke dingen te zeggen over vrede. Het bevestigt een traditie van denken waarmee de Bush doctrine – de pre-emptive strike tegen agressieve en terroristische staten – kan worden weerlegd.

Continue reading “Waarom de Bush doctrine onrechtmatig is”